Duh mesta i duh vremena

Pet slikara

Duh mesta i duh vremena (genius loci i zeitgeist). Ovo su svakako dve dosad najupotrebljavanije kategorije u razmatranju i tumačenju slikartsva tekućeg razdoblja. Jednim se označava njegova ukorenjenost u sopstvenu tradiciju, a pri tome se poseban smisao uočava na onim ’lokalitetima’ kojji su i sami davali veliki doprinos istoriji umetnosti (na primer, Italija ili Nemačka), dok su drugim ustanovljava ona specifičnost recentne umetnosti koja je upravo isticala njene posebnosti u odnosu na dosad poznate stilske i plastičke formacije. Prelamanje i preplitanje ova dva principa u onim umetničkim oblastima koje zapravo nikada nisu ni iskazivale previše specifičnosti, niti u globalnim svetskim trendovima svojim delima doprinosile, pokatkad se bolje vide, a neke posledice tih odnosa zanimljive su i sa aspekta konkretnijeg tumačenja zbivanja ovog vremena.

Izložba pod neutralnim i neobavezujućim nazivom ’Pet slikara’ u Salonu Muzeja savremene umetnosti pokušala je da ukaže na još jednu vitalnu liniju u beogradskom slikarstvu najnovijeg perioda, koja opet, pre ima za osnovu karakteristiku dalje nadgrađivanje na liniji ovdašnjih slikarskih tradicija (duh mesta) nego što je spremna da emituje znake sopstvene trendovske ostrašćenosti (duh vremena). Tih per slikara su: Jarmila Vešović, Perica Donkov, Savo Peković, Mihailo Petković i Aleksandar Rafajlović koji zajedno u svom delu iskazuju jedan vid specifičnog isteresovanja za plastičke mogućnosti čiste slikarske materije. Ova poznata briga za estetske osobine slike, koja dakako svoj najvažniji prosede upravo provodi kroz negovanje finoće slikanja, mekoće u rukopisu, stvaranju prigušene, intimne atmosfere u slikovnom polju, oduvek se nametalo kao važan cilj beogradskih autora koji su formirali tzv. Beogradsku školu. (Ovaj niz bi u najgrubljim crtama mogao izgledati ovako: početak bi bio sa Milunovićem, Čelebonovićem i Gvozdenoviće, te preko slikara iz decembarke grupe dospelo bi se do danačnjih umetnika).

Postoje takođe i neke neposredne činjenice koje još više ističu ovaj kontinuitet. Na prime, svi slikari na ovoj izložbi rođeni su u godinama (druga polovina pedesetih) kda je jugoslovenska umetnost zauzela jasan antidogmatski kurs koji je sprovođen kroz nekoliko poetika; a kada su dospeli do umetničke Akademije, profesori su im bili upravo najistaknutiji protagonosti tadašnje obnove slikarstva posle socijalističkog realizma. Likovne poetike tog vremena najlakše su se realizovale kroz jedan modernizovani akademizam koji je u tim ulovima podosta anahron u poređenju sa svetskom umetnošću, ali za nas je bio od presudnog značaja po kome je vraćao slikarstvo u vode čiste likovnosti. Na baštini takvog shvatanja deluje i deo generacije savremenih mladih slikara.

Jarmila Vešović bi se sa sadašnjim slikama lako mogla uvrstiti u izložbu, recimo, Decembarske grupe, i njoj bliski Aleksandar Rafajlović sa svojim nešto starijim slikama, dok je u najnovijim pokazao ponešto slobodniji pristup i time donekle ušao u vode aktuelnog ekspresionizma. Perica Donkov je započeo pravu avanturu gestualnog slikarstva koja u srpskoj savemenoj umetnosti i nije imala sledbenike. Savo Peković i Mihailo Petković su međusobno bliskih shvatanja i pre svega su enformel slikari, i to onog koji nije tipičan za našu sredinu – koloristički u kome boje imaju psiholoških, a manje materijalnih sadržaja.

U jednoj ovakvoj panorami slikarskih shvatanja naravno da je moguće izvući više relevantnih zaključaka. Za nas je u ovom trenutku bitno bilo sledeće: da se danas i na ovom mestu utvrde ona stvarna slikarska uporišta koja mladoj generaciji umetnika prema njihovoj svesnoj odluci formulišu određene okvire i osnov za plastičko istraživanje.A da su te pouke prepoznate i sa razumevanjem prihvaćene i transponovane prema meri sopstvenog senzibiliteta pokazala i izložba Pet slikara.

Jovan Despotović

Treći program Radio Beograda, Beograd, 2. 1985