Beograd 1999

Beogradsko buduće graditeljstvo 

Nije redak slučaj da se na nekim otvorenim problemima u savremenoj umetnosti sučele ili dopune ideje i projekti autora koji su došli iz različitih oblasti izražavanja. Izazove koje tako postavlja jedan grad (sa stanovišta ubranizma, identiteta, kulturnih i socijalnih sadržaja i dr) danas su najčešći i zapravo su aktivnim i mislećim umetnicima pravi delotvoran povod. U tom smislu je od strane mladih beogradskih arhitekata potekla inicijativa da se oko promišljanja mogućih varijanti delovanja na kontekst postojeće arhitektonske situacije ovog grada okupe i slikari da bi na zajedničkom poslu manifestovali plastičke i graditeljske slobode koje, sudeći bar prema izložbi Beograd 1999, ne duguju nekim skrupuloznim uslovima i onim ograničavanjima kojima su poput svojevrsne autocenzure podloženi brojni stvaraoci dok rade na zadatu temu. (Po tome se ova izložba razlikuje od još jedne, Središte kulture III milenijum, takođe posvećenoj beogradskom graditeljstvu u budućnosti koja je na veoma temeljan i seriozan način pripremljena u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti, i koja se istovremeno odvija). 

Kada je prošle godine u Salonu Muzeja savremene umetnosti u Beogradu izlagao Boris Podreka, jugoslovenski arhitekta nastanjen u Beču, a danas »asigurno u prvom svetskom timu arhitekata, predložio je jedan dosta zanimljiv način rada. Naime, u ovom vremenu sve je očiglednije da se do velikih arhitektonskih porudžbina sve teže dolazi i da bi se, prema njegovom predlogu, arhitekti u takvim materijalnim uslovima pretežno trebalo baviti tehnikom »malog zahvata«. Pojednostavljeno rečeno, to znači da se na uglavnom već postojećim objektima izraze neposrednije i raznovrsnije zahvatom na detaljima, odnosno, da sepzincip arhitektonskog zidanja zameni principom rada na arhitekturi. Ovo načelo bi za našu sredinu, zapravo zanaše materijale realnosti, trebalo biti još podsticajnije! I u takvim intencijama grupnog rada na izložbi Beograd 1999 prepoznajemo ovaj princip koji je katkad bio poštovan, dok je većina radova, pogotovo kod samih arhitekata što je njihov prirodni refleks, zamenjen upravo velikim zahvatima, totalnom arhitekturom, uslovljen i željom da se ostave tragovi velikih gestova na ovom prostoru. U tom smislu karakteristični su radovi Bojana Kovačevića i  Margite  Stefa-nović po čijim se predlogu u novobeogradskom Bloku 24 predviđa premeštanje Nebojšine kule, ili Vika Đurovića koji je predložio celovitu    rekonstrukciju Cvetnog trga, dok je za Miletu Proda-novića i Danicu Jovović sadašnja konfiguracija i pravac rasta Beograda nedovoljan, te su oni u zajedničkom radu predložili izgradnju još jednog grada-blizanca Beograda, koja bi uključivala čak i izmeštanje toka Tamiša. Predlog Dejana Ećimovića pod nazivom Palazzo nonfinito zapravo je jedna neokonstruktivistička građevina koja bi se kontinuirano kroz vreme i prostor razvijala u zavisnosti od formalnih i graditeljskih karakteristika tih budućih perioda. Ponajbliži osnovnoj ideji izložbe nalaze se radovi Vlastimira Mikića koji zapravo predlaže da se na prstojećim zidnim površinama načine veliki murali, a Svetlana Starec i Ljiljana Radosavljević podnele su predlog adaptiranja prostora na pijaci Zeleni venac. Čini se ipak da je u okviru ove izložbe najzanimljiviji rad Ljiljane Blagojević pod nazivom Zejrek (turski naziv za dunavsku padinu beogradskog grebena odmah pored Kalemegdana) koji sem poštovanja postojećeg identiteta tog starog dela grada dolazi i u jednu otvorenu kritičnost prema određenoj praksi: 

‘Praksa je dokazala opravdanost ukidanja etičkih principa u arhitekturi. Sada treba otići korak dalje – ukinuti arhitekte! Ali, upitaće neko, ko će onda da zida? Pa zidari naravno!« piše u propratnom tekstu njenog rada.’

Na ovoj izložbi posebno je efektna instalacija Nade Alavanje i Tahira Lušića pod nazivom Lux urbis, i predstavlja zapravo dva postmodernistička stuba na kojima je izvršen niz razglednica Beograda u boji na kojima su ova dva autora direktno intervenisali bitno menjajući izgled predstavljenog sadržaja, a potom su ih sve povezali svetlećim sijalicama u želji da se time ukupno dobije situacija jednog veselog, optimističkog prizora koji upravo ovom gradu nedostaje zbog poznatog odnosa prema Beogradu onih koji su najodgovorniji za njegov današnji, najčešće opskurni izgled. 

Naravno da je ova vrsta radova, sem u nekoliko slučajeva upravo neprihvatljiva za pravo građevinsko izvođenje, međutim to sada i nije bitno. Važna je činjenica da u rvoj sredini postoje autori koji imaju jasno izraženu svest i stav prema zatočenim uslovima i još više, koncepciju i viziju kako se ti uslovi mogu efikasno promeniti. No, iako je ovo prevashodno arhitektura na papiru, ona je kao vrsta rada pre svega odgovorna pred stvaralačkom imaginacijom i vizijom svojih autora. A to je i konačni razlog priređivanja ovakvih utopijskih izložbi. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beogrda, Beograd, 5. 1985, Jedinstvo, Priština, 8. 6. 1985, str. 11