Jasna Tijardović: ‘Slike…’

Varijacije nove umetnosti 

Mala autorska izložba kustosa Muzeja savremene umetnosti u Beogradu Jasne Tijadorović, sačinjena od osamnaest slika iz zbirke njenog Muzeja, nastalih tokom 70-tih i 80-tih godina, ne znači – kako je do sada bio uglavnom slučaj sa izložbama u Galeriji-legatu Milice Zorić i Rodoljuba Čolakovića na Dedinju koje su trebale da prikažu muzejske kolekcije da pasivno predstave novije akvizicije – već pre svega da izrazi jedan kritičarski stav prema slikarstvu recentnog perioda. U osnovi, izložba je veoma reduktivan prikaz primarnog ili analitičkog slikarstva protekle decenije, kao i pojava unutar »Nove slike« karakterističnih za umetnost osamdesetih godina. U svakom slučaju, to je pogodan okvir da se ponešto napomene i o tekućoj promeni jezika umetnosti koja se zbila oko 1980. godine i koja na vrlo specifičan način govori o vrsti kontinuiteta »bez kontinuiteta« koje je slikarstvo najnovijeg perioda ustanovilo ponajpre sa vrstom slikarstva iz njoj neposredno prethodujuće stilske epohe, a potom i sa nizom drugih bliskih oblasti. 

U godinama konceptualne umetnosti slikarstvo je takođe pretrpelo temeljite pretrage i preispitivanja po svim njegovim preispitivanja po svim njegovim osobinama kao i u svim ostalim artificijelnim disciplinama, pri tome gajeći osećaj »nezadovoljstva« i prema realnom statusu umetničkog predmeta i u odnosu na umetnički sistem, i na šire društveno prihvatanje. Na početku hronološkog niza ovakvog shvatanja u umetnosti nalaze se dela Radomira Damnjanovića-Damnjana kod koga se, na primer u radu »Dezinformacije« iz 1973. godine, na jasan programski način obelodanjuje glavne strateške pravce slikarstva tog perioda. No, kako često biva kada se neki novi princip u umetnosti promoviše, istovremeno se definišu i drugačija poimanja. Uporedo sa minimalističkim formama postojao je kod nas i jako izražen trend geometrijske umetnosti sa mnogim novim i autohtonim atributima. Bora Iljovski spada u autore koji su ogromne površine svojih platana organizovali na principima nizanja, reda, odnosa hromatike i formi, na koji se na čin dobijala veoma dinamična površina geometrijskog sadržaja, mada su, u osnovi, kod Iljovskog početne namere bile druge vrste. Na ovaj način slika je postepeno počela da poprima ulogu tradicionalnog umetničkog predmeta. Među autorima koji su istraživali u tim naznakama nalaze se još i Boris Demur, Raša Todosijević i Julije Knifer, sve od reda umetnici potpuno različitih shvatanja, ali skoncentrisani na pronalaženje graničnih oblasti egzistencije predmeta umetnosti. 

Prelaznu fazu prema umetnosti osamdesetih godina činila su dela nekolicine mlađih autora. Pitanje odnosa recentnog slikarstva prema Novoj umetničkoj praksi sedamdesetih stoji potpuno otvoreno. Mogući predlog za razrešenje prirode njihovog prožimanja i eventualnih uticaja i referencija u jednom delu ove izložbe predstavlja i J. Tijardović. Umetničke predmete koji su pre svega želeli da izostanu od mogućnosti klasičnog medijskog situiranja, a pri tome su pokazali da su zainteresovani za dosad nepoznate načine apsorbovanja tradicije ili čitavih perioda istorije umetnosti načinili su autori najpre koji su se odredili prema ekspresionizmu, pokazujući tako na neposredan način dalje tokove umetničkih transformacija: Gerger Urkom, Tugomir Šušnik i Tomaž Šalamun. No tek će sledeća generacija umetnika do kraja razjasniti prirodu savremenog umetničkog koncepta koji integriše kompleksna iskustva fundamentalnog slikarstva, eksperimente sa površinom/osnovom, materijalne datosti dela i hromatiku velikog intenziteta. Slike Tahira Lušića i Milete Prodanovića, zatim skulpture Nade Alavanje i crteži Gordana Nikolića i Mrđana Bajića zapravo su primeri umetnosti koja samom delu prilazi iz vrlo različitih razloga, mada je konačni učinak krajnje izdiferenciran. 

Izložebe ovog tipa koje su po osnovnim karakteristikama i razlozima autorske, ali su istovremeno i informativne budući da, što se tiče ovoga povoda, one predstavljaju javnosti izbor  novijeg otkupa Muzeja savremene umetnosti, podsticanje umetnosti, podsticanje za pronicanje u moguće razloge, varijante i modalitete nove i najnovije umetnosti. Zbog toga je ekspozcija o kojoj je reč jedan od važnijih događaja ovog Muzeja u tekućoj izlagačkoj sezoni. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 7. 1985, Jedinstvo, Priština, 3. 8. 1985, str. 7