Drugi bijenale Milene Pavlović Barili

Drugi umetnički bijenale Milene Pavlović Barili koji se odvija pod nazivom ’U svetlosti Milene’ ima ove godine i jedan specifičan tematski okvir: ’Fotografija i savremena likovna umetnost’ koji je selekcionom žiriju nametnuo i posebne probleme. Oni se vide u tome da se u koncipiranju i realizovanju bienelnog izložbenog dela u prispelim slikarskim radovima prepoznaju ona koja na neki od mnogobrojnih načina odgovaraju na izazove koje je pred njih postavila fotografija. Nužna fragmentacija tako dobijene ekspozicije nije ugrozila da se bar u nekoliko radova, i u međusobnom poređivanju pojedinih autora postave i razmotre neke od aktuelnih naznaka determinacije ova dva medija. 

Sa pojavom fotografije u prvoj polovini 19. veka odmah su se pojavili i neki trajniji oblici međusobnog uslovljavanja fotografije i slikarstva. Impresionističko slikarstvo je ka oprvi veliki oblik indentifikovanja krize u umetnosti, i najave modernizma, reagovala na sasvim mladi medij – fotografiju – na taj način da je odmah u svoj program postavilo pronalaženje i plastičko fomulisanje jedne nove realnossti imanentne čistom umetničkom ili stvarakačkom izrazu. A to je upravo fotografiju odmah podelilo na pobornike njene estetičke funkcije koje je nadalje sledila takozvana umetnička fotografija, i na protagoniste dokumentarne ili informacijske uloge što je od velikog broja autora-fotografa bilo shvaćeno i kao njena jedina dimenzija. Do konačnih posledica taj odnos prema fotografiji izveden je u konceptualnoj umetnosti kada su video i fotografija odigralni pasivnu ulogu prostog beleženja ponašanja, akcije ili kakvog drugog mentalnog delovanja umetnika. 

Ali, između ovih krajnosti postavljene su brojne varijante odnosa fotografije i savremene likovne umetnosti od kojih su neke pokazane na ovom Bijenalu. Potpuu i doslovnu zavisnot od fotografije kao predloška pokazala je jedino Jadranka Fatur svojim čistim hiperrealističkim slikama koje su jednostavno ogledalo spoljašnjeg sveta predmeta bez ikakvog personalnog autorskog komentara. I ako na prvi pogled sledi iste intencije, Milan Blanuša u svojim crtežima ipak pribegava i sasvim primetnom subjektivnom svedočenju, i aktivnoj pažnji koja želi da u portretisanim ličnostima prikaže i dublje savržaje od spoljašnjih karakteristika, a koji su proizašli iz autorovog sobjektivnog odnosa prema njima. Nešto manje zavisan odnos prema fotografiji pokazuju Čedomir Vasić i Gordan Nikolić; obadvojica fotografiju uzimaju tek kao osnov za vrlo složene operacije artificijene interpretacije, vrlo naglašene subjektivitetom autorskog viđenja, što ih, i ne samo po tim osobinama, dovodi u blisku povezanost sa slikarstvom osamdesetih godina. Po duhu, njima je bliska Olivera Savić-Popović čiji je koncept izlođenih radova doveden u pitanje nesmotrenim izostavljanjem polaroida koji čine sastavni deo njenih crteža, a osnovana dela je komparacija vizuelnog zapažanja i stvaralaškog delovanja hladne objektivnosti aparata i personalnog manuelnog rukopisa u crtanju. Božidar Damnjanovski i Dragan Mojović pripadaju sasvim prepoznatljivoj klimi tzv. beogradskog slikarstva koji ima donekle polazišta u umetnosti ideja protekle decenije. Prvi aplicira polaroid na svoje superrealističke slike gradeći na taj način slođenu priču o sopstvenoj civilizaciji, drugi autor na fotografiji inrerveniše crtežom upotpunjujući na taj način prizor na fotografiji da bi otkrio misaone izvore i ciljeve svoje akcije. Na izložbi je zastupljen i jedan slikar-fotograf  čije su fotografije u potpunosti zavisne od likovne umetnosti budući da su veoma zainteresovane za čiste kvalitete slikanja: za valere, kompoziciju, strukturu slikovnog polja i dr. 

Skeptičnost koja je uvek potrebna pri promišljanju ovakvih izložbi opravdava se ne samo razlogom koji j naveden: nužna svedenost obima izložbe tek na poneke primera rada, već i iz saznanja da je veoma široka kompleksnost teme ’Fotografija i savremena likovna umetnost’, preveliki zalogaj za jednu, makar i ambicioznu izložbu. 

Jovan Despotović 

Treći program Radio Beograda, Beograd, 10. 1985