Vladimir Filakovac: ’Posle lova’

Već u prvoj Jugoslaviji Beograd je – u odnosu na ostale južnoslovenske prestonice zauzeo dominantno mesto i u umetnosti. 

Tadašnji veliki aktivisti jugoslovenske integracije, od slikarke Nadežde Petrović i vajara Ivana Meštrovića, na primer, preko brojnih političara i stranačkih vođa, pa sve do Ujedinitelja – kralja Aleksandra, postepeno su izgrađivali jedan veliki kulturni, evropski centar u Beogradu, koji je za promociju i opšti prestiž najznačajnijih jugoslovenskih umetnika s početka ovog veka postajao sve značajnije mesto, ako ne za život i stvaralaštvo, ono svakako za izgrađivanje i forrmranje naših velikih pokreta u umetnosti međuratnog razdoblja. Mnogi, najznačajniji jugoslovenski umetnici toga vremena nastojali su da izlažu u Beogradu i zajedno s onima koji su u njemu bili privremeno ili stalno naseljeni stvarali su jedinstvenu sliku kulturnih zbivanja tadašnje Jugoslavije. Vladimir Filakovac je među njima veoma zanimljiv primer zbog toga što je on u Beogradu ostavio veoma značajna dela, od monumentalnih fresaka i slika do crteža i karikatura u dnevnoj štampi. 

Među predratnim kolekcionarima Filakovac je zauzimao naročito ugledno mesto koje mu je osigurala njegova bogata umetnička biografija. Rođen je u Slavonskom Brodu 1892. godine, školovao se na Akademiji u Budimpešti od 1911. do 1916, živeo je u Osijeku, Beogradu i Zagrebu, u kome je umro 1972. godine, samo mesec dana pre otvaranja njegove najveće samostalne i jedine retrospektivne izložbe postavljene u Osijeku. Prva faza njegovog slikarstva zasnivala se na tradiciji tzv. Minhenskog kruga kada su najčešće teme bili portreti i mrtve prirode, izvedeni u maniru klasičnog realizma. Filakovac je već tada pokazao interesovanje i za pejsaž, a budući da je odmalena ispoljavao veliku naklonost prema životinjama – koja je kasnije prerasla u strastvenu lovačku aktivnost, rano je otkrio i vlastiti talenat za slikanje životinja, i po toj osobini on će postati naš vodeći animalista u slikarstvu. 

Toj se temi Filakovac povremeno vraćao u svom dugom stvaralačkom veku. Iz klasičnog, “malo teškog i masnog ateljerskog kolorizma” – kako je jednom prilikom povodom njegovih slika napisao Todor Manojlović – toliko karakterističnog za tadašnji srednjoevropski umetnički krug, Filakovac je u drugoj fazi razvio jedno svetlo, postimpresionističko slikarstvo u kome je sačuvao strogi, precizni crtež, ali je uneo i drugačiju paletu, tematski se šireći prema slikama životinja, scena iz lova itd. Zahvaljujući svome zaista velikom zanatskom umeću, superiornom akademskom obrazovanju, dobio je i jednu specvjalnu narudžbinu – za Narodnu skupštinu u Beogradu Filakovac je 1937. godine izradio dve velike freske: “Folklorni motiv” i “Ribari”, koje i danas ukrašavaju klub-restoran Savezne skupštine. Tokom umetničke karijere FOakovac je u dva navrata bio i profesor na Likovnoj akademiji u Beogradu 1940. i 1941. i u Zagrebu od 1948. do penzionisanja 1962. 

Oprobao se i kao vajar i ilustrator knjiga, uglavnom o životinjama i lovu, kao i u karikaturi, pa je tako bio i pokretač i, uz Vinavera, kum “Ošišanog ježa”. Održao je niz samostalriih izložbi od Beograda i Zagreba do Budimpešte, Praga i Pariza. 

Monumentalna kompozicija “Posle lova” (“Lovina”) zaista je retka u našoj umetnosti i na umetničkom tržištu uopšte, i to ne samo po njenim dimenzijama, koje su impresivne – 290 x 360 cm, već i po svojim umetručkim vrednostima koje su proistekle iz najboljih Filakovčevih likovnih osobina. A u Filakovčevom celokupnom opusu ona zauzima vrlo istaknuto mesto. Slika je potpisana, ali ne i datovana. Iz njegove biografije saznajemo da je od 1920. do 1923. godine boravio u Beču, a zatim na lovačkom dobru u Belju 1924. kada je slikao životinje i scene iz lova. Po karakteristikama, ona bi mogla biti upravo iz ovog perioda mada se tom temom intenzivnije bavio i 1937. godine kada slika pejsaže i životinje sa Divčibara, a u posleratnom periodu, tokom 1951. ilustmje knjige o lovu, a 1953. ponovo u Beču slika šumske motive i divljač; ovoj temi u ciklusima slika vraća se u periodu 1957-1960. godina i još jednom 1963. Godine 1966. brojne slike u ovom žanru prodaje markizu Odeschalchyu. 

Slika “Posle lova” još od vremena njenog nastanka nalazi se u vlasništvu jedne poznate lekarske porodice u Beogradu. Odlikuju je svi atributi slikarstva velikog majstora koji se izražava direktnom ikonografijom i u transparentnim simboličkim predstavama. Na njenom centralnom mestu postavljen je veliki rustični sto prekriven mnoštvoin letnjih i jesenjih plodova te lovinom. Izled predmeta u enterijeru sugeriše da se radi o nekom letnjikovcu koji služi za relaksaciju i zabavu, a u pozadini se nalazi jedan otvor – prozor prema pejsažu koji upućuje na seoski ambijent. Njena koloristička gama je karakteristična za treću deceniju i proizašla je iz srednjoevropskog slikarskog kruga za koji je veoma važno postizanje utiska “muzejskog tona”, dakle onog izgleda slikarskog platna koji odmah asocira na klasične primere realističkog slikarstva. 

Vladimir Filakovac je, za razliku od položaja koji mu daje umetnička kritika – koja ga je s dužnom pažnjom pratila, ali istovremeno ga je zbog njegovog očiglednog i neprikrivenog konzervativizma u odnosu na mnoštvo stilova toga vremena istorijske Moderne, marginalizovala – bio i ostao veoma prestižan autor u kolekcionarskim krugovima. Cene njegovih radova uvek su bile izuzetno visoke, u jednom trenutku čak više i od cena Save Šumanovića. Danas je naravno teško objektivno izraziti pravu tržišnu cenu slika Vladimira Filakovca, ali je ova monumentalna kompozicija svakako u svakom pogledu izuzetan rad, među najreprezentativnijim njegovim delima ikada nastalim. A to se naročito uzima u obzir pri njenom komercijalnom vrednovanju. 

Jovan Despotović 

Intervju, Beograd, 11. 4. 1997, str. 42