Mirjana Petrović: ’Kameleoni’

Bajkoliki svijet 

Počelo je sa njenim kreaturama sišlim sa planetarne trake (naziv Mirjanine prethodne izložbe) koji su definitivno iskoračili iz ravnine i prošlosti slikarskog platna i zaputili se slobodno i neobuzdano u novi svijet, u novu avanturu. Pored slika, ona je tada izlagala i zanimljive art-rukotvorine pokazavši jedan prostorni aktivizam čija je svrha bila podizanje vizuelnog dinamizma njenih radova na znatno viši stupanj. Tada je ona otkrila u našem slikarstvu nepoznati i nenadmašan vokabular predstava, oblika i slika proizašao iz njene izrazito samosvojne imaginacije. 

Jednom započeto odvajanje od slikarstva – i u fizičkom smislu i u značenjskom, nastavljeno je u novom ciklusu „Kameleona” sa jednim izoštrenijim senzibilitetom i sa novim uzletom jedne zaista idiosinkratične slikovitosti. Iako se njena opšta ideja realizuje u djelima nastalim u različitim medijima (slikama, grafikama, crtežima, muralima, instalacijama) sva ona vode jedinstvenom cilju i stvaranju jedinstvenog utiska-izložbe kao totalnog djela umjetnosti, ili onome što bi se  spravom moglo i u ovom slučaju nazvati gesamtkumstwerk. Izložbu ’Kameleoni’ čini nekoliko cjelina  sastavljenih od isto toliko serija radova. Svaka od njih ima vlastitu unutrašnju – priču vizuelizovanu drugačijim postupkom. 

Burni, eksplozivni kolorizam, koji je Mirjana Petrović već otkrila na prethodnoj izložbi, dominira u ciklusu velikih uljanih slika. Njihova postavka je tako urađena da stvara jedinstveni utisak sakralnog prostora sa jednom krstolikom kompozicijom i zidnim fresko-instalacijama. Monumentalni kameleoni koji njima dominiraju bilo da su pojedinačno naslikani, bilo da ih ima više u jednom prizoru kada grade grupnu kompoziciju, ispovjedaju pojedinačne priče o svojim individualnim ili kolektivnim sudbinama. Oni su zapravo likovne metafore ovog vremena i naših iskustava te zajedničkog usuda. Da njih nema, tako predimenzioniranih, zastrašujućih i humornih istovremeno, možda bi nam i mogla promaći slika nas samih, našeg stanja u ovom trenutku i na ovom mjestu. Ovako, oni su neizbježni, vrlo vidljivi i toliko prisutni da je suočenje sa njihovim dobroćudnim prijetnjama neminovno. 

Druga, pak priča iskazana je (za) jednom trpezom – prostornom instalacijom na kojoj su našla mjesto uobičajene đakonije. A oko nje se nalazi jedna četvoročlana familija. Opšta veselost potencirana koloritom i neobičnim sadržajima na trpezi zamijenjena je ružnoćom Familije, dobar ukus ponude na stolu nadomješten je lošom estetičnošću onih koji se nalaze oko njega. Ovaj očigledni kontrast iako je postignut praktičnom istim repertoarom oblika i uoptrebom jedinstvene palete, ipak je toliko ubjedljiv u svojoj dvosmislenosti da izaziva u posmatraču svjedoku ovog pira, zastrašujuću nedoumicu što je u ovom prizoru pozitivno i bezbjedno a šta negativno i opasno. Zajedno sa Mirjanom, gledajući ovaj rad, nalazimo da smo se našli na sudbinskoj prekretnici između onoga što istovrjemeno i priželjkujemo i čega se plašimo. 

Treću cjelinu čini jedna muralna situacija izvedena u maniru nekog sofistikovanog postgrafiti-arta, Ovdje je svakako ponajbolje došao do izražaja njen impresivni crtački kapacitet prava manjina koja teče neprekidno i u vremenskoj i u prostornoj dimenziji. Tu se najjasnije vidi smisao i energetski potencijal ove grube, tvrde, sirove linije – konture koja daje upravo osnovni karakter i noseću vizuelnu strukturu svih njenih radova. Ovi grafički prizori su potpuno oslobođeni prostornih dimenzija i razlivaju se praktično neograničeno duž jednog zida, pa nastavljajući se duž susjednog premještaju i proširuju prizor, pa opet, nastavljaju se sada po stropu itd. U osnovi, oblikovna ideja je utemeljena u smisao i izgled zidnih grafita ali je ona dopunjena drugačijim plastičkim sadržajem koji je bliži klasičnijem slikarskom iskustvu koje Mirjana Petrović nesumnjivo posjeduje i koji i daje osnovni i konačni karakter njenom ukupnom djelu. 

Jednom je vizualizaciju logike koja je podivljala pomenula Frančeska Alinovi, u svom vremenu svakako najbolji poznavalac i tumač grafiti-arta. Uočavajući tačno mjesto ove umjetnosti iskazane u specifičnim slikama neke predkulturne kulture, u posebnim prizorima artificijelnog infantilizma, u neobuzdanoj imaginaciji koja ne podliježe nikakvim pravilima poznatih umjetničkih škola, ona je o njoj pisala kao činu urbane pobune marginalnih grupa koje se obraćaju velikom broju prolaznika. Promjena prema novoj ili post-situaciji je u tome da je interpretacija u postupku rada Mirjane Petrović prenijeta u galerijski prostor i odvija se mimo iskustva sa javnim performansom kakav je slučaj sa primjerima public-arta. Time se oštrina saopštavanja i ubojitost njene poruke nije smanjila. Naprotiv, ona je dovedena do jednog izrazito visokog nivoa sa koga djeluje svojim punim unutrašnjim energetskim potencijalima svojih formi i svoga kolorizma. Slikarski personality koji je Mirjana Petrović dosad redovno pokazivala dovodi je u red najoriginalnijih stvaralaca koja se očiglednim uspjehom kreira specifične slike i ikone današnje, desete generacije. Ova vrsta kompleksne umjetnosti sastavljena od slika, crteža, grafika, objekata, instalacija, ambijenata ima karakteristike novog socijalnog svetilišta nastupajućeg doba. 

Jovan Despotović 

Pobjeda, Podgorica, 30. 9. 1997, str. 14