Racionalni duh

Iako se i pre ove sludijske izložbe znalo, ne samo po veličini njegovog opusa već i po dobro poznatim likonim vrednostima, da Milo Milunović spada u naše najznačajnije umelnike visokog modenizma, trebalo je da protekne čak trideset godina od njcgove smrti da bi se načinila njegova. neophodna, potpuna retrospekliva. O ovaj stručni i profesionalni zahtev iz različitih razloga oglušili sli se i Muzej savremenc umetnosti i Narodni muzej, koji su na prvoni mestu bili dužni da prirede ovakvu Milunovićevu izložbu. Tako da je tek SANU preuzela obavezu da izmiri ovaj poveći dug organizovanjem izložbe svog nekadašnjeg člana.

Milunovićev izuzetno zanimljiv, složen i bogat život započeo je 1897. godine na Cetinju. Budući da je bio iz imućne trgovačke porodice, majka ga, kada je imao sedam godina, šalje na školovanje u Moncu (kraj Milana), u jedan privatni zavod u kome ostaje do 1911. kada se, kao đak italijanske komercijalne škole u Skadru, pridružuje pobunjenim Albancima među kojima ga nakon dva meseca odmetništva hvataju Crnogorci i vraćaju kući na Cetinje. Sledeće godine ga ponovo. ovoga puta sa puškom i punom vojnom opremom jer kao dobrovoljac kreće u Prvi balkanski rat, kao maloletnika vraćaju kući. Tada ga majka još jednom šalje u Italiju – u Firencu da uči slikanje te dve godine (1912-1914) provodi na Švajcarskoj slobodnoj akademiji (Academie Suisse). Posle rala živi na Cetinju gde je premešten kao nastavnik Škole likovnih umjetnosti. U Beogradu se definilivno nastanjuje 1948. godine kada je, posto je stekao zvanje majstora-slikara, dobio majstorsku radionicu koja je pripala likovnoj Akademiji i u kojoj će imati atelje do kraj a života. Član SANU postaje 1950, a JAZU 1966; dobitnik je najvećih društvenih priznanja i umetničkih nagrada.

Ovom, u suštini, slikarskom autodidaktu bez solidne umetničke škole nije bila prirodna pripadnost nijednoj od mnogobrojnih stilskih formacija koje su tokom njegove pedesetogodišnje slikarske karijere tutnjale mimo njega. Sam je više puta svedočio, a u nekoliko navrata i u vidu teorijskih eseja iznosio svoje slikarske uzore koji su se kretali od Đota i Mazača, u najranijoj mladosti, kasnije Pjera dela Frančeska i postimpresionista, u poslednjoj fazi geometrizovane asocijacije apsrakcije, naravno i Pikaso koji je najviše uticao na naš ukupni posleratni modernizam.

Već 1927. godine primećeno je kako njegova slika uvek mora biti konstrujtivna, kompoziciono jasna i čista, plastički postavljena, a Ivana Simeonović Ćelić zajljučuje da taj duh geometrizma Milunović nikada neće napustiti.

Milunovit je, bez sumnje, bio jedan od glavnih protagonisla srednje, stabilne linije konlinuitela srpskog modernizma međuratnog i narocilo posleratnog perioda, bez ikakve potrebe da se upušla u rizične avangardisličke ili jezičke eksperiment.

A u posleralnom periodu on će na modernističkom krilu naše umetnosli imati jednu od najistaknutijih uloga. Staviše, njegova speciliena plaslička poetika tih godina sasvim pouzdano se može prepoznali kao cenlralno mesto našeg “dizajna” i ukupnog vizuelnog identiteta pedesetih i delimično sedamdesetih godina. Danas se po izgledu tih formi može prepoznali i identifikovali slika epohe poznog modernizma jugoslovenskog društva, a koja je svoj umetnički, zasigurno najvredniji doprinos dobila i u slikarskim delima Mila Milunovića. Time ne samo da je pogođen, već je u dobroj meri i odnegovan ukus tadašnje nove klase jugoslovenskog društva, odnosno, njegove političke, diplomatske, vojne elile titoističke epohe u punom zamahu, koju ponajvise odlikuje upravo neagresivni modeniizam koji je Svela l.ukić tačno krstio kao “socijalislički estelizam”.

Za ovaj značajni kulturni događaj, sa izuzetnom pažnjom očekivanom izložbom i monogralijom, mora se islaći kako je ispunio svoje glavne ciljeve: na izložbi je delaljno prikazan Milunovićev slikarski opus sa oko 130 radova, dok studija o njegovoin delu sadrži sve neophodne karakleristike, sadržinske jedinice i dokumenlaciju koji su u ovom trenutku dovoljni, ali i podslicajni za dalja istraživanja i tumačenja. Time je ogromni napor koji je Ivana Simeonović-Ćelić uložila u njegovo ostvarenje dobio puno stručno opravdanje.

Jovan Despotović

Vreme, 17.1.1998, str. 46