Skidanje maske

Jelena Trpković, beogradski đak (rođena u Beogradu 1952, slikarstvo i postdiplomske studije na Fakultetu likovnih umetnosti završila u klasi Stojana Ćelića) sa dva naizmenična stalna radna i životna prebivališta u Dubrovniku i Beogradu, izložila je u Galeriji „Haos” ciklus crteža i slika koji je posvećen samo jednom motivu – ostrvu Lokrum.

Usredsređenost slikara na jedan motiv vrlo je često mesto u tradicionalnoj i savremenoj umetnosti. Motivi za ovakvo tematski koncentrisano likovno delovanje veoma su različiti: od toga da je umetnicima potrebno da na jednoj temi dugotrajnim radom i ponavljanjima detaljno iskažu njihova kreativna shvatanja, preko želje da se stvore ciklusi jedinstvenog formalnog ili semantričkog sadržaja, sve do razrade određenih estetičkih koncepcija u jednoj temi čime se definišu određene umetničke škole. Naravno da sem ovih formalnih, spoljašnjih postoje i oni skriveniji, unutrašnji, razlozi koji stoje utemeljeni u najdubljem smislu egzistencije i njemu adekvatnom kreativnom činu. U izloženim radovima Jelene Trpković na ovoj ekspoziciji nesumnjivo se identifikuju egzistencijalni i životni motivi umetničkog rada.

Crteži i slike sa ove izložbe nastali su u periodu između 1991. i 1997. godine, dakle u najvećem delu za vreme poslednjeg jugoslovenskog rata. Ako se tome doda i činjenica da je suprug Jelene Trpković, znameniti hrvatski i srpski pesnik Milan Milišić tragično nastradao u jednom bombardovanju Dubrovnika na početku rata upravo u kući u kojoj su oni živeli, tada se smisao ovih crteža i slika, njihov izgled i razlog nastajanja mnogo jasnije i preciznije sagledavaju.

Očito da u ovom slučaju nije bitno definisanje odredene slikarske poetike (a ako je to ipak važno, ono se kao motiv rada nalazi u drugom planu), niti je u pitanju likovno istraživanje sadržaja jednog slikarskog motiva (mada bi i to moglo biti tačno da se ne znaju pomenute životne činjenice Jelene Trpković), a ponajmanje demonstriranje pripadnosti nekoj stilskoj školi, već najdirektnije svedočenje o jednom duhovnom i psihološkom stanju izraženom dramatičnim sukobima crnog i belog u crtežima te preovlađujućom tamnom gamom bez svetla u slikama. Dramaturgiji svetlotamnog u ovim radovima dat je izraziti subjektivni i autorski pečat, jedna individualna poetika puna lirskih, setnih, usamljeničkih tonova toliko retkih u današnjem slikarstvu.

A motiv ostrva, kao izolovanog i usamljenog mesta, metaforički je govor o njoj samoj, o nama u ovom vremenu i o sudbini koja će nas po svemu sudeći pratiti duži period i u budućnosti. Znakovi koji se na ovaj način razaznaju na radovima Jelene Trpković postaju time znacima vremena, simbolima tragične epohe koja je ovu umetnicu pogodila na najdirektniji način a ostale ostavila u stanju nemih svedoka i bespomoćnih saučesnika.

Povodom ovih radova Jelene Trpković Vesna Krmpotić je zapisala: ,,I u stihu i na slici, u vidu slikara i u sluhu pjesnika, čarolijski otok izmiče konačnom odredenju. Niti je magija, niti fizika, niti tvrdi išta, niti poriče išta. Preostaje mu da bude naše vlastito pitanje o nama, neodgovoreno pitanje, ni magija ni fizika, podsjetnik na jedinu pravu čovjekovu karijeru: da sazna tko je, kuda je, zašto je i čovjek a Lokrum. Ujpit se diže u svijesti kao poziv na dvoboj. Neprihvaćen, taj poziv postaje noćna mora opsjedajuća žudnja da se skine krinka najpre Lokrumova, pa onda naša, ili obratno, svejedno, ionako smo braća blizanci”.

Rečeno na poetički način, to bi bio i onaj konačni motiv koji je pokrenuo i kreativno nagonio ovu slikarku da tako istrajno, dugo i posvećeno godinama stvara isti ciklus crteža i slika jednog ostrva Lokruma, kako se ono vidi iz
njenog dubrovačkog prebivališta i kako ona sada želi da nas o njemu izuelno informiše a sebe psihološki projektuje.

Jovan Despotović

Naša Borba, 10.2.1998, str. 14