Bespredmetna slikovnost

Slika žive, aktivne beogradske likovne scene u devedesetim godinama biće obeležena i mnogobrojnim pojedinačnim, „usamnjeničkim” autorskim pozicijama koje na tom uzavrelom području podložnom brzim, učestalim i korenitim zaokretima opstaju tiho, mirno, i povučeno zahvaljujući snazi i ubedljivosti vlastitih plastičkih koncepcija, krajnje indivualizovanih imaginativnih svetova – upravo onakvim autorskim subjektivizmom koji je odgovoran isključivo njihovim vlastitim shvatanjem smisla današnje vizuelne estetike. U jedan od takvih fenomena svakako spadaju i delikatne, male, većinom bele slike Josifa Vidojkovića (1938).

Ovaj povučeni slikar koji retko samostalno izlaže a grupno nikako, živi i radi u Beogradu, završio je sarajevsku umetničku Akademiju u klasi Mice Todorović a njen prigušeni akademski modernizam nesumnjivo da je stao osnovom kasnije kontemplativne Vidojkovićeve pikturalne poetike.

Svakako se prisećajući svoje enformelističke i strukturalističke slikarske mladosti Mića Popović je 1994. godine podstaknut Vidojkovićevim radovima rekao da savremena „slika samu sebe objavljuje”, i da se tu „jedino, sa minimalnim sredstvima postižu makisimalfii rezultati”. Nesumnjivo iskusnom slikaru kakav je bio Popović nije mogao da promakne Vidojkovićev plastički reduktivizam – ono poznato modernističko slikarsko kontrakretanje tokom XX veka u odnosu na ukupno povesno estetičko iskustvo ovog umetničkog medija. Smisao tog procesa nalazi se u evidentnoj potrebi da se sa slikarstva skinu svi nepotrebni slojevi: ikonografski, odnosno, narativni (od mitologijskih do religijskih), dakle svi literarni i tematski nanosi koji su ometali njegov osnovni jezik primarnih sadržaja – elementarni govor boje i forme aikoničkih predstava’.

Uočljivo. je da Vidojković slika na naročitim podlogama čije su strukture načinjene od najgrubljeg platna, čak od neprepariranih industrijskih džakova, a njihov smisao je u potrebi da pojača taktilnosti svojih radova. Taj aktivni odnos prema percepciji posmatrača, zapravo prema njegovoj povećanoj vizuelnoj angažovanosti na liniji je minimalističkih postslikarskih strategija šezdesetih kada je uostalom Vidojković i bio kreativno formiran. No, uz to, on je istovremeno veoma mnogo zaisteresovan da pored dominacije belog svojim slikama da i stanovitu kolorističku simboliku. Ta vrsta svojevrsne hromatske znakovitosti osigurava njegovim radovima specifičnost u našem aktuelnom likovnom području.

Poreklo Vidojkovijevog slikarstva je u purizmu Maljevičevog suprematističkog iskustva. Ali ne samo po dosada već haglašavanim formalnim karakteristikama koje su neosporne, već i po tome što se njihova sličnost vidi i u dominaciji duhovnih nad fizičkim kvalitetima ove vrste slikarstva. U jednoj kritičkoj recenziji Vidojkovićeve novosadske izložbe bilo je tačno ukazano na asketizam, čak „molitvenu posvećenost” na ovim slikama. Sadašnja prezentacija njegovog rada podvukla je ovaj smisao: još na jedan način – sama postavka izložbe insistira na potrebi misaonog angažovanja gledalaca kojima je gotovo na intektualni način, jednim finim, konceptualnim ritmom sekvenci od dvočlanih do petočlanih fraza ponuđen ovaj bezpredmetni slikovni govor.

Vidljivo je da Josif Vidojković ne ide ni postmodernističkim putevima osamdesetih godina ni novomodernističkim devedesetih već čistim modernističkim koji ga direktno dovodi do smisla, suštine i ishodišta današnje plastičnosti. Stoga je sasvim razumljivo što je svojoj najnovijoj izložbi priređenoj u Galeriji „Zvono” dao naslov Slikarstvo kao suština.

Jovan Despotović

Danas, 9.4.1998, str. 15