Slobodan Peladić

Salon Muzeja savremene umetnosti, mart 1991, Beograd

Kada je tokom 1988. godine realizovana izložba pod nazivom “Kontrolirana gesta – primeri novog enformela i apstraktnog ekspresionizma” prema koncepciji Ješe Denegrija, na njoj se okupilo nekoliko mlađih, uglavnom tada nepoznatih jugoslovenskih slikara nove generacije, a među njima posebnu pažnju je privukao Šapčanin Slobodan Peladić sa velikim slikama guste crne smolaste paste. Kao i na drugim učesnicima ove izložbe, i u slučaju Peladićevih radova teza  o prisustvovanju novog enformela u uslovima aktuelnog preobražaja slikarskih obrazaca novije umetnosti najdelotvornije je dokazana.

Slobodan Peladić (Šabac, 1962) je završio Akademiju likovnih umetnosti u Novom Sadu; samostalno izlaže od 1987. godine, ali je još uvek, sve do ove izložbe u Salonu MSU, njegovo delo uglavnom neopravdano ostalo nepoznato za širu profesionalnu javnost. Damari epohe kojoj Peladić neposredno prisustvuje i čiji je direktni autorski sudionik, duboko su zaronjeni u gustinu njegovih teških, crnih namaza na platnima enormnih dimenzija. Njih je moguće dešifrovati na vše načina, ali sledeća dva su sigurno u prednosti.

Usredsređujući pažnju na fenomenološku osnovu Peladićevog slikarstva Ješa Denegri povlači zaključke koji stoje u najčvršćoj korelaciji sa određenjem ovih slika u kategorijama neoenformela. U tom smislu u predgovoru ovog kataloga navedeno je: “Ali njihova gruba spoljašnjost ne može se videti jedino kao posledica tehničke operacije slikanja: jer, ekspresivna projekcija ovih slika ne dopušta nam pri gledanju njihove materijalne građe ni trenutak opuštanja, analitičkog udaljavanja, nego takve slike gledaoca naprosto napadaju, opsedaju ga, obuhvataju u prostranstvo golemog polja materije; uznemiruju ga konkretnošću same te materije, iritiraju ga ovim paklenim crnilom, privodeći ga slici kao ka zidu koji se pred gledaocem isprečuje zatvarajući mu mogućnost bilo kakvog daljeg kretanja, bilo kog drugog pogleda”.

Držeći se čvrsto ovog materijalnog i predmetnog određenja neoenformela u slučaju Slobodana Peladića, a pri uspešnom pokušaju uspostavljanja paralela sa njegovim istorijskim praobrascem – enformelom iz pedesetih godina, šta više sa njegovim socijalnim i kulturnim okruženjem koje je egzemplarno doseglo egzistencijalne ideološke i estetičke sudove, skloni smo da izvedemo još jednu paralelu. Naime, sadašnji uslovi u kojima neoenformel nastaje i daje aktivne plastičke rezultate, istovrsni su sa onima iz pedesetih godina u nizu osobina: ideološke i političke tenzije onovremenih hladnoratovskih konflikata krajem osamdesetih godina izazivaju drugačije konsternacije – strah od nastalog preobražaja u doskorašnjim komunističkim zemljama u pravcu, ili prema obrascu slobodnog zapadnoevropskog civilizacijskog i političkog okruženja. Ako je pre četrdeset godina postojala napetost između dva, do krajnjih granica odeljenog sveta, danas doduše ta kulturna i politička barijera je uklonjena, ali su ostali ožiljci izgubljenog vremena, ideala i identiteta. Na osnovu tih gubitaka moguće je nadalje tragati za značenjima veze uslovljene ideološkim, čak političkim sadržajima današnjice sa iščitanim osobinama “semantičke praznine” i “paklene crnine”, neoenformelnog slikarstva u slučaju Slobodana Peladića takođe.

Iz oba ova razloga nalazimo da je ovo slikarstvo umetnuto u najbitnije svojstvo epohe: u umetnički rivajval istorijskih estetičkih koncepcija, i, u civilizacijskoj ravni u novom beznađu koje je obuzelo misleće i kreativno osetljive osobe od kojih su neke, poput Slobodana Peladića, posvećenim jezikom definisale ovaj iskaz slikarskim medijem.

Jovan Despotović
Moment, Beograd, br. 22, str. 84 – 85, 1991